Kapelan katyński

Władysław Plewik

7 kwietnia 1905, Bełżyce do kwiecień 1940, Charków

Portret ks. Władysława Plewika: młody mężczyzna w czarnej sutannie z koloratką, patrzy prosto w obiektyw.
Ks. Władysław Plewik, zdjęcie prawdopodobnie z 1934 roku

Bełżyczanin, wikariusz i katecheta w diecezji łódzkiej. We wrześniu 1939 roku poszedł na wojnę jako kapelan Wojska Polskiego. Trafił do niewoli sowieckiej i w kwietniu 1940 roku został zamordowany przez NKWD w Charkowie.

„Stachu, bądź łaskaw powiedzieć Mamusi, że żyję. Bóg da, że będę szybko w domu”

Gryps do Stanisława Żarnowskiego w Lublinie, prawdopodobnie jesień 1939 r. Nie wiadomo, gdzie i kiedy dokładnie powstał ani jak dotarł do adresata.
Fragment grypsu: kilka linijek odręcznego niebieskiego pisma na pożółkłym, zagiętym papierze, zakończonych podpisem Władek Plewik.
Fragment grypsu. Archiwum rodzinne Danuty i Grzegorza Widelskich.
Obejrzyj całą kartkę i transkrypcję

Jesień 1939

Kilka słów, które dotarły do domu

Gryps to kilka zdań na skrawku papieru pakowego. Ks. Władysław prosi w nim Stanisława Żarnowskiego, swojego kolegę z Bełżyc i z Gimnazjum Archidiecezjalnego w Wilnie, a wtedy sędziego w Lublinie, żeby przekazał matce, że żyje.

Kartka trafiła do adresata, a on przekazał wiadomość Franciszce Plewikowej. Nie wiadomo, gdzie i kiedy dokładnie ksiądz ją napisał ani kto przeniósł ją do Lublina.

Z tego samego czasu pochodzi list do matki i rodzeństwa z obozu przejściowego w Szepietówce. Po latach Grzegorz Widelski odnalazł go na strychu rodzinnego domu. Ks. Władysław pisze w nim: Ja dam sobie radę. Bóg dobry pozwoli, że wkrótce się zobaczymy.

Przeczytaj cały list z Szepietówki

Biografia

Życie w trzech rozdziałach

Od domu w Bełżycach, przez parafie diecezji łódzkiej, po niewolę sowiecką i Charków. Każdy rozdział opiera się na dokumentach i wspomnieniach rodziny, z odnośnikami do źródeł.

  1. 1905–1934

    Dom, szkoła i seminarium

    Bełżyce, Ląd, Wilno i Łódź. Ojciec zmarł 3 października 1909 roku, gdy Władysław miał cztery lata. Wojna przerwała mu naukę, do gimnazjum wstąpił dopiero w 1922 roku. Święcenia kapłańskie przyjął 2 września 1934 roku.

  2. 1934–1939

    Posługa kapłańska

    Od września 1934 roku wikariusz w Krzepczowie, od 1936 roku prefekt szkół powszechnych w Tomaszowie Mazowieckim. Każdy urlop spędzał w Bełżycach. 28 kwietnia 1939 roku został mianowany kapelanem rezerwy w stopniu kapitana.

  3. 1939–1940

    Mobilizacja, niewola i śmierć

    We wrześniu 1939 roku z wojskiem na froncie. Po 17 września w niewoli sowieckiej: obóz w Szepietówce, potem w Starobielsku. W kwietniu 1940 roku zamordowany przez NKWD w Charkowie. Miał 35 lat.

Materiały

Jego słowa w dokumentach

Życiorysy, prośby do kurii i listy z niewoli pozwalają poznać ks. Władysława jego własnymi słowami. W katalogu każdy dokument ma skan do powiększenia, opis i transkrypcję.

Przejdź do katalogu materiałów

Kontekst

Czym była zbrodnia katyńska

17 września 1939 roku Armia Czerwona wkroczyła na wschodnie ziemie Polski. Do niewoli sowieckiej trafiły tysiące polskich żołnierzy, wśród nich oficerowie i kapelani. Oficerów zgromadzono w trzech obozach specjalnych NKWD: w Kozielsku, Ostaszkowie i Starobielsku.

5 marca 1940 roku najwyższe władze Związku Sowieckiego zdecydowały o rozstrzelaniu polskich jeńców i więźniów. Na mocy tej decyzji NKWD zamordowało blisko 22 tysiące polskich obywateli (21 857 według sowieckiej notatki z 1959 r.).

Jeńców obozu w Starobielsku, wśród nich ks. Władysława, zabijano w siedzibie NKWD w Charkowie, a ciała grzebano w lesie na obrzeżach miasta, w Piatichatkach. Od 2000 roku jest tam Polski Cmentarz Wojenny.

Źródło liczby ofiar: W. Wasilewski, „Profil ofiar zbrodni katyńskiej”, Instytut Pamięci Narodowej.

Poznaj dokładniej

Upamiętnienie

Pamięć o ks. Władysławie dzisiaj

Tablice, dęby pamięci, uroczystości i sprawa beatyfikacyjna kapelanów katyńskich.

Wszystkie wpisy

Film

Jedni z wielu – uroczystość w Bełżycach upamiętniająca księdza Władysława Plewika

Na zdjęciu: ks. Władysław Plewik (po lewej) nad Morskim Okiem. Film otwiera się w serwisie YouTube w nowej karcie.

Skan